İstanbul içeriğine geri dön

İzmit Körfezi Temizleme Projesi MAKTEP

Burada sizlere ülkemizin en önemli körfezi olan İzmit Körfezinin nasıl temizlenebileceğinden bahsedeceğiz.

Bu güzide körfezin doğu kıyısında maalesef bataklık vardır.

Hiç olacak iş mi?

Oluyor maalesef.

Haliç te bir bataklıktı.

Mevcut imkânlarla temizlendi.

Gelecekte gelişen teknolojilerle birlikte göl ve körfezlerde ve bunların zemininde fiziksel ve kimyasal olarak tam bir temizlik yapılacaktır.

Teknoloji çevreyi yıktığı gibi eski haline de getirebilir.

Yeter ki teknoloji o maksat için kullanılsın.

Teknolojinin sağladığı imkânlar kullanılsaydı körfez kirlenmezdi.

Marmara’da salya olmazdı.

Suç teknolojinin gelişmesinde değil onu masraf yapmamak için kullanmamaktır.

Nükleer santraller en tehlikeli tesislerdir.

Ama alınan tedbirlerle bu tehlike bertaraf edilmiştir.

Kirliliği bertaraf edecek imkânlar elbette vardır.

Bunun için nükleer tesislerde kullanılan yüksek teknolojiye ihtiyaç yoktur.

İzmit Körfezini temizlemek için de gelişmiş teknolojiye ihtiyaç yoktur.

Günümüzün teknolojisi ile İzmit körfezini temizlemek elbette mümkündür.

Bu güzide körfezin temiz tutulması elzemdir.

İzmit Körfezinin temiz olması Marmara Denizinin temiz olmasına önemli derecede etki eder.

Bir iç deniz olan Marmara’yı bazen kirletse de temiz tutan elbette Karadeniz’den gelen yüzey akıntısı ve Egeden gelen dip akıntıdır.

Burada bahsedeceğimiz proje gerçekleşirse İzmit Körfezi Marmara’nın sabunu olur.

Peki, İzmit Körfezini günümüzün tekniği ile nasıl temizleriz.

Yoğun göçler, sanayileşme, plansız yapılaşma, evsel ve endüstriyel atıklar, zirai ilaçlama, hormonlu gübreler, deniz vasıtalarının atıkları, endüstriyel kazalar, yangınlar ve kara taşıt araçlarından çevreye yayılan kimyasallar Türkiye’nin en güzide körfezi olan İzmit körfezini deniz canlıları için maalesef gittikçe yaşanamaz hale getirmektedir.

Çevre kirliliği global bir problemdir.

Her ne kadar evsel atıklar çevreye zarar vermekte ise de çevre kirliliğinin miladı sanayileşme devriminin başlangıcı olarak kabul edilmektedir.

Sanayi atıklarının çevreye vermiş olduğu zarar diğer atıklardan çok daha tehlikelidir.

Bu gün mg seviyesinde yapılan kimyasal deneyler 100 yıl önce 50 kg lık balonlarda yapılıyordu.

Bu kimyasal deneyler Avrupa ve Amerika’da 200 yıl kadar devam etti.

Özellikle Avrupa toprakları çok kirlendi.

Ancak Avrupa erken davrandı, çevre bilimini literatüre aldı ve çevre konusunda hassasiyet göstermeye başladı.

Ülkemiz maalesef bu konuda da Avrupa’dan geri kalmıştır.

Zamanında gerekli tedbirler alınmamıştır.

Bir süre sonra ülkemizde denizlerden sonra toprağın da kirlendiği gündeme gelecektir.

Bu gün biz sadece su ve hava kirliliğinden bahsediyoruz.

Toprak kirliliğinden hiç bahsetmiyoruz.

Bu doğru değildir.

Sanayi atıkları ile topraklarımız da kirlenmektedir.

Gelecekte bu kirlilik tarımı olumsuz olarak etkileyecektir.

Bu topraklardan geçen sular nehir ve gölleri kirletecektir.

Kara canlılarının azalmasına sebep olacaktır.

Aşırı derecede kirli olan İzmit Körfezi Marmara Denizi’nin gittikçe daha çok kirlenmesinde önemli bir etkendir.

Burada körfezdeki kirliliğin boyutuna kısaca değinelim.

TÜBİTAK ve bölgedeki üniversitelerin yapmış olduğu analizlerden körfezin ağır metallerle ve organik bileşiklerle gün geçtikçe kirlendiği anlaşılmaktadır.

Ağır metaller su içinde ve dibe çökmüş halde bulunmaktadırlar.

Körfezde az veya çok normalin üstünde bulunan ağır metaller şunlardır.

(Ag, As, Cd, Cr, Co, Cu, Hg, Mo, Pb, Sb, Ti, V, ve Zn)

Kurşun, kadmiyum, civa, arsenik, krom, antimon, çinko, molibden, bakır, volfram, kobalt ve titanyum.

Suda bileşikleri halinde bulunan ağır metaller ve bunların organometallik denen organik bileşikleri de zararlıdır.

Ağır metallerden başka körfezde zararlı poliaromatik hidrokarbonlar da bulunmaktadır. (PAH, PCB ve PCDD/F ve diğer poliaromatikler).

Büyük oranda kirliliğe bu organik maddeler sebep olmaktadır.

Yüzey su akıntıları ile kirletici maddeler kaynaklarından uzak bölgelere taşınmaktadır.

Birkaç yıl önceki çalışmalara göre Körfeze günde, 6,6 kg kurşun, 43,2 kg çinko, 11,9 kg bakır, 209 kg krom, 5,1 kg civa ve 30,8 ton yağ karışmaktaydı.

Körfezin doğu kıyısı boyunca atıklardan oluşan bataklık bulunmaktadır.

Yapmış olduğumuz incelemede buna bizzat şahit olduk.

Körfezinin doğu kıyısında karaya vurmuş bataklık şeklindeki atıkların bir litresi 10 milyon litre temiz suyu kirletmeye fazlası ile yeterlidir.

İşletmelere arıtma zorunluluğu getirilmişse de takip edilmelidir.

Depremin de kirlenmeye tesiri olduğu belirtilmektedir.

Körfezin zemini sudan daha fazla kirlidir.

Deprem dalgaları ile bu kir suya karışmaktadır.

Körfezdeki kirlenme Diliskelesi’nin doğusunda maksimuma ulaşmaktadır.

Diliskelesi civarında 3 km’ye düşen körfez genişliği suyun hareketini azaltmaktadır ve bu bölge sanki bir iç deniz gibi özellik arzetmektedir.

Su içindeki zararlı maddeler ve dibe çöken ağır metal bileşikleri deniz ürünlerine zarar verebilmektedir.

Fiziksel ve kimyasal atıklarla gün be gün kirlenen İzmit körfezinin mevcut metotlarla önemli derecede temizlenmesi mümkün değildir.

Bu gün bilinen hiç bir sistem İzmit körfezini ekonomik olarak temizlemeye yeterli değildir.  

Yapılan bütün çalışmalar kirliliğin boyutunu takip etmeye yöneliktir.

Kirlilik ne kadar artarsa temizlenmesi de o kadar çok zaman alacaktır ve daha pahalıya mal olacaktır.

Atıklarla körfezin kirlenmesi kesin bir şekilde önlendikten sonra, bugünkü şartlarda yapılacak tek bir temizleme yolu vardır.

Şimdi bu projeden bahsedelim.

Projenin 1. Kısmı.

İzmit Körfezinin doğu kıyısı boyunca kıyıya vurmuş evsel ve endüstriyel atıklardan oluşan bataklık kaldırılır.

Mümkün olduğu kadar suya karışması önlenir.

Kıyıdaki koyu renkli pis su aktif karbon kumaşları ile filtre edilir.

Bu bataklıktaki bir litre atık madde on milyon litre suyu kirletmeye yeterlidir.

Projenin 2. Kısmı.

824 km uzunluğundaki Sakarya Nehrini 58 bin (58.160) km2 alana sahip bir havza beslemektedir.

Havzanın yıllık yağış miktarı yaklaşık 30 milyar metreküp civarındadır.

Havza alanı Türkiye arazisinin %7,46’sı büyüklüğündedir.

Nehrin genişliği 60–150 m arasında değişir.

Aşağı Sakarya havzasında yıllık ortalama akımın barajların yapımıyla 195.7 m³/sn’den 158.1 m³/sn’ye (%19.2) düştüğü belirlenmiştir.

Sakarya Nehri ile yılda yaklaşık 5 milyar metreküp su Karadeniz’e akmaktadır. Nehrin ortalama debisi 158 m3/sn’dir.

Nehrin yıllık toplam suyunun %75’i olan 3 milyar metreküp su yaklaşık 40 km mesafeden boru hattı ile İzmit Körfezi’ne akıtılır.

Net 50 metre düşüşten kayıplar hariç bir yılda yaklaşık 400 milyon KWh enerji elde edilir.

Nehir suyunun çok az olduğu dönemlerde hiç akıtılmaz.

3 milyar metreküp su körfezde bir akıntı oluşturur.

Körfeze canlı hayatın ihtiyacı olan oksijeni taşır.

Su gerekirse bir ön fiziksel temizliğe tabi tutulabilir.

Planktonlar ve diğer canlılar açısından bir problem yoksa gerekirse UV etkisine tutularak sağlığa zararlı bakteriler yok edilir.

Sakarya Nehri’nin %75’inin körfeze akıtılması ile 6-7 yılda körfezin doğusundaki suya eşdeğer su körfeze gelir.

Bu körfezin kısa sürede temizlenmesi için yeterli değildir.

Projenin 3. Kısmı

Karadeniz’den İzmit Körfezi’nin doğusuna kadar en kısa mesafede yeraltından bir boru hattı döşenir.

Sakarya Nehri’nden elde edilen enerji ile Karadeniz suyu 5 metre yükseltilerek inşa edilen boru hattı ile İzmit Körfezi’ne bir yılda 30 milyar metreküp su aktarılır.

Toplam su 33 milyar metreküpü bulur.

Bu körfezin Darıca sınırına kadar olan kısımdaki su miktarının yaklaşık iki katıdır.

Bu proje ile körfezin doğu kısmındaki su miktarı kadar su Karadeniz’den körfeze bir yılda akıtılır.

Körfez bu su ile önemli ölçüde temizlenir.

Suyun bir kısmı zemine verilerek zeminde çökmüş olan ağır metaller zeminden uzaklaştırılır.

Suyun hareketi ile Marmara’ya oradan Ege’ye geçer.

Ağır metalleri sudan uzaklaştıracak bir projemizi bilahare paylaşacağız.

Özet olarak;

Sakarya nehrinin bir kısım suyu İzmit körfezine aktarılır.

Karadeniz ile İzmit Körfezinin doğu kıyısı bir boru hattı ile bağlanır.

Elde edilecek enerji ile su Karadeniz’den İzmit körfezinin en doğu kısmına akıtılır.

Toplam 33 milyar metreküp su akıntı oluşturarak körfezin temizlenmesine yardımcı olur.

Su miktarı Karadeniz’in kıyısındaki dalga enerjisinden yararlanılarak 50 milyar metreküpe yükseltilebilir.

Bu akıntı Marmara denizinde de canlılığın artmasına yardımcı olur.

Sapanca Gölü’nün de fazla suları Körfeze akıtılır.

Körfez beş yıl gibi kısa sürede ancak Karadeniz’den gelen su ile temizlenebilir. Aksi ekonomik olarak pek mümkün değildir.

Suların körfeze nakli için Karadeniz’deki kıyıya vuran dalga yüksekliğinden veya dalga enerjisinden de istifade edilebilir.

İzmit Körfezi ülkemizin en önemli körfezidir.

Bu önem onun kısa zamanda aşırı derecede kirlenmesinde sebep olmuştur.

Körfezin temizlenmesi bölgede balıkçılığın gelişmesine çok önemli bir katkı sağlayacaktır.

Marmara Denizindeki suların hareketi Karadeniz’e göre çok daha azdır.

Akıntı ve dalgalar Karadeniz yüzeyinde suların çok hareketli olmasına sebep olmaktadır.

Bunun çok faydaları vardır.

Mesela Karadeniz’de bu hareketlilikten salya olmamıştır.

Eğer Karadeniz’den ve Sakarya Nehrinden İzmit Körfezine su aktarılırsa Marmara Denizinde kirlilik azalacak ve sular hareketlenecektir.

Dolayısıyla Marmara’da salya oluşum ihtimali azalacaktır.

Körfezde ve Marmara’da oksijen seviyesi yükselecektir.

Karadeniz ve Sakarya nehrinin suları ile beslenecek İzmit Körfezi Marmara’ya hayat verir.

Körfez temizlenmezse Marmara’da canlı hayatın azalmasına sebep olabilir.

Bu proje bölgeye canlılık kazandıracaktır.

Belki bir daha salya olayı yaşanmayacaktır.

Kirlilik olan yerde farklı sebeplerden salya oluşur.

Bakanlığımızı konu ile yakından ilgilenmeye davet ediyorum.

Karadeniz’den boru hattı ile su körfezin doğu kısmına akıtılabilir.

Kanala ihtiyaç yoktur.

Dr. Yavuz Örnek.                                                                            

İstanbul Üniversitesi. Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü.

Kıyı boyu bataklık
Kıyıdaki bataklık
İzmit Körfezinin doğu kıyısı. Bataklık
Kıyı boyu bataklık